فیلم نوسفراتو (Nosferatu 2024)

• + محتوا و پیام فیلم

نوسفراتو فیلم محشری است. اگر اگرز اغلب انگار تا جای ممکن به گذشته برمی‌گردد تا از فیلم‌های قدیمی الهام بگیرد، بازی‌کردن با الگوی یک فیلم صامت این فرصت را به او می‌دهد ــ حتی مجبورش می‌کند ــ که نگاه امروزی‌ترش را نشان دهد. در این نگاه، مردها را چهره‌ی درهم‌پیچیده‌ی هولت با فریادی خفه‌شده، و فریدریشِ بی‌خاصیت (آرون تیلور-جانسون) نمایندگی می‌کنند؛ مردی که همسرش، آنا (اما کورین)، نسخه‌ی این داستان از لوسیِ دراکولاست. در شهری طاعون‌زده، این تبِ مکاشفه‌وار و تمام‌عیارِ الن است که به او امکان می‌دهد ارتباط نزدیک‌تری با شرّی که احاطه‌اش کرده برقرار کند؛ شاید حتی رگه‌ای از وجدِ بیمارگونه هم در آن پیدا کند. نوسفراتو هم به شیوه‌ی خودش، با سایه‌هایی که همه‌چیز را دربرگرفته‌اند، چیزی بیش از رگه‌ای از آن پیدا می‌کند.

• + طراحی صحنه
• − دیالوگ
• − فیلمنامه
• − شخصیت‌پردازی

دست‌گرم‌کن و گرم‌کنِ انگشت‌های پا را بردارید؛ برای گرم‌کردن دل و جان‌تان هم چیزی همراه ببرید. این نسخه‌ی تازه از فیلم کلاسیک خون‌آشامیِ صامتِ ۱۹۲۲ تا مغز استخوان سردتان می‌کند... اما شاید نترساندتان. همه‌چیز در بازسازیِ وفادارانه و حتی ستایش‌آمیزِ رابرت اگرز زیبا به نظر می‌رسد؛ از شهر تماشاییِ آلمانیِ قرن نوزدهمی‌اش گرفته تا چشم‌اندازهای برفی و دلگیر کوهستان که به آن قلعه‌ی باابهتِ ترانسیلوانیا می‌رسند؛ چه سرمایی! اما دیالوگ‌های سبک‌پردازی‌شده و اغلب خشک، و قصه‌گوییِ بیش از حد نمایشی، این حس را می‌دهند که انگار همه در یک تابلوی قدیمیِ دلنشین زندگی می‌کنند، نه در دنیایی که آدم‌های واقعی ــ و خب، خون‌آشام‌ها ــ از گوشت و، اِ، خون ساخته شده‌اند.

«نوسفراتو» دقیقاً همان چیزی را ارائه می‌دهد که وعده‌اش را داده بود: روایتی تازه از یک قصه کلاسیک، به دست یکی از فیلم‌سازان روزگار ما که از نظر فنی بسیار توانمند است. این نسخه بی‌شک آشکارا سکسی‌تر از فیلم آلمانی اصلی است که ۱۰۲ سال پیش ساخته شد. اما در باقی موارد، آن‌قدر وفادارانه از منبع اقتباسش و مسیرهایی که اقتباس‌های دیگر پیش گرفته‌اند پیروی می‌کند که تازه‌ترین و خلاقانه‌ترین جنبه‌هایش زیر سایه چیزهای آشنا گم می‌شوند. از نظر ساخت، شاید بهترین اقتباس از دراکولا باشد که مدت‌هاست ساخته شده، اما هیچ‌وقت حس نمی‌شود که فیلمی ضروری باشد.

• + کارگردانی

بین دوست‌داشتن یک فیلم و چشم‌بسته شیفته‌اش بودن مرز باریکی هست، اما خوشبختانه اگرز از این مرز رد نمی‌شود. در عوض، داستان مردی که با خون‌آشامی روبه‌رو می‌شود و اوضاع از کنترل خارج می‌شود را با نگاه دقیق و سخت‌گیرانه‌ی خودش به فیلم‌سازیِ ترسناک شکل می‌دهد و اثری می‌سازد که خوش‌سبک است، اما زیادی صیقلی نیست؛ وحشی و رام‌نشده است، اما برای زنده‌کردن حال‌وهوای قصه‌های عامیانه‌ی قدیمی، زیادی متکلف نمی‌شود.

• + فیلم‌برداری
• + موسیقی

شاید به معنای کلاسیک کلمه ترسناک نباشد، اما در تمام مدت فیلم دست از سرمان برنمی‌دارد. فیلم‌برداری چشم‌نواز و موسیقی متن کم‌نظیر، داستان این رنج وسواس‌گونه را به سطح بالاتری می‌برند. قبول، این روزها بازسازی‌ها بیشتر از هر چیز مایه‌ی کلافگی شده‌اند؛ اما وقتی نتیجه فیلمی مثل «نوسفراتو» باشد، اهمیت‌دادن به این چیزها تقریباً مسخره به نظر می‌رسد.

• ± کارگردانی
• − ریتم
• ± طراحی صحنه

وسواسِ کارگردان به جزئیات گاهی بر بعضی صحنه‌ها غلبه می‌کند و جایی برای دلهره‌ی واقعی نمی‌گذارد؛ گاهی هم انگار شخصیت‌هایش در دکورهای باشکوه و پیچیده‌ای که در آن‌ها حرکت می‌کنند، غرق می‌شوند. بااین‌حال، اگرچه فیلم گاهی کسل‌کننده می‌شود، Eggers همیشه می‌تواند حسابی بترساندم؛ او خوب می‌داند چطور ترس ساده‌ی ناشناخته‌ها را زنده کند.

• + فیلم‌برداری

ایگرز در استفاده از همه ترفندهای سینمای ترسناک حسابی به خودش میدان می‌دهد: جلوه‌های سادهٔ مربوط به آن دوره را با کمک دیجیتال تقویت می‌کند تا اروپای دههٔ ۱۸۳۰ را با فضایی تیره‌وتار و طیفی از خاکستری، قهوه‌ای و قرمز بازسازی کند. هولناک‌ترین تصویر، سایهٔ دست چنگال‌دار کنت است که روی شهر خوابیده کش می‌آید و به‌سوی الن دراز می‌شود.

• − بازیگری

اگرز وقایع شاهکار مورناو را با حوصله و حساب‌شده پیش می‌برد. می‌توانید هوشمندی و دقت و مهارتی را که با زحمت فراوان در ساخت فیلم به کار رفته تحسین کنید، اما شاید این حس هم به شما دست بدهد که دارید بازیگرانی را می‌بینید که نقش‌های قدیمی و آشنا را بازی می‌کنند، نه آدم‌هایی واقعی را که جانشان در خطر است. با این حال، طرفداران فیلم‌های ترسناک نگران نباشند: «نوسفراتو» کم صحنه‌ی شوکه‌کننده و چندش‌آوری ندارد.

یادم انداخت به وقتی که بچه بودم و نسخه اصلی «جن‌گیر» را دیدم. حس می‌کردم دارم سندی مستند از شر می‌بینم؛ سندی که خودش نفرین‌شده بود و اصلاً نباید نگاهش می‌کردم، چون با نگاه‌کردن به آن ممکن بود آن شر را در دنیا آزاد کنم.

• + کارگردانی
• − ریتم

در «نوسفراتو» لحظه‌هایی هست که واقعاً ترسناک‌اند و لحظه‌هایی که واقعاً هنرمندانه‌اند؛ هیچ‌کدام هم ممکن نبود اگر نویسنده‌ـ‌کارگردان با لحنی شوخی‌آمیز سراغ پروژه رفته بود. اما فیلم در دو ساعت و دوازده دقیقه، راهپیمایی‌ای سنگین و سوگوارانه به‌سوی پایانی اجتناب‌ناپذیر است. این با مضمون فیلم جور درمی‌آید، اما طاقت تماشاگر را برای همراه‌ماندن محک می‌زند.