-
وقتی بحث سینمای عربی میشود شاید فیلمها چندان همه پسند نباشند اما اگر مخاطبش باشید هر سینمایی برای شما جذابیتهای بسیار دارد. با ما همراه باشید تا لیستی از مجموعه فیلم عربی را معرفی کنیم.
از سینمای مقاوت گرفته تا فیلم های کمدی و نسبتا غربی، از دل فرهنگ کشورهای عربی گرفته تا تاریخ مختلف جهان عنوانهای بسیاری را در ژانرهای مختلف میتوانید در سینمای عربی پیدا کنید. در این مقاله قصد داریم چندتایی از این عناوین را به شما معرفی کنیم. عنوانهای معرفی شده اکثرا در سطح بینالمللی مخاطب دارند و امتیازات خوبی دریافت کردهاند از اکشنهای جاسوسی گرفته تا درامهای مقاومتی همراه ما باشید با بهترین فیلم عرب زیان.
لیستی که در ادامه خواهید دید انتخابی متفاوت از مخاطبان مختلف سایت پر طرفدار Imdb است که گرد هم آمده. این لسیت با تنوع ژانری که دراد میتواند برای آشنایی با سینمای عرب مفید واقع شود و طرفداران این سینما را راضی نگه دارد. عناوین به همراه آلبوم تصاویر جذاب و تیزرهای تکمیل کننده در اختیار شما قرار میگیرند. با ما همراه باشید تا وارد جهانی جدید شویم جهانی از سینما که شاید کمتر دیده شده اما در جهان جایگاه خاص خودش را دارد.
فیلم بیروت غربی ساخته زیاد دویری، یکی از فیلم های عربی با داستانی جذاب و دراماتیک از زندگی نوجوانان در بحبوحه جنگ داخلی لبنان است. در این فیلم، تارک و دوستش عمر، که عاشق فیلمبرداری هستند، با دوربین سوپر ۸ خود اتفاقات اطرافشان را ضبط میکنند. در حالی که شهر بیروت به دو بخش مسیحیان و مسلمانان تقسیم شده است، این دو نوجوان سعی میکنند روزهای خود را با کنجکاوی و شیطنت سپری کنند.
این فیلم نمایشی است از نوجوانی و رشد در شرایط دشوار جنگ، که به زیبایی هر دو جنبهی تیره و روشن زندگی در بیروت آن دوران را به تصویر میکشد. دویری با استفاده از داستان شخصی و تجربیات خود در دوران نوجوانی، به خوبی توانسته است تصویری واقعبینانه و در عین حال شاعرانه از زندگی در شرایط جنگی ارائه دهد. از طریق داستان تارک و عمر، فیلم به تجسمی از دوران جنگ داخلی لبنان تبدیل میشود، جایی که زندگی روزمره و بحرانهای بزرگ تاریخی در هم تنیدهاند.
بیروت غربی نه تنها به عنوان یک اثر سینمایی مورد تحسین قرار گرفته بلکه به عنوان نمایشی از نوجوانی در میانهی جنگ، با لحنی سبک و گاه طنز، توانسته است مخاطبین بینالمللی را نیز به خود جلب کند. این فیلم با موفقیت توانسته است نگاهی عمیق و متفکرانه به تجربههای شخصی و اجتماعی در شرایط بحرانی ارائه دهد و به شکلی مؤثر، تجربیات و عواطف انسانی را در قالب داستانی جذاب و دیدنی به نمایش بگذارد.
فیلم اینک بهشت اثری است که جسورانه به دل یکی از حساسترین موضوعات خاورمیانه میزند. هانی ابوالاسعد، کارگردان فلسطینی، داستان دو دوست صمیمی از دوران کودکی به نامهای سعید و خالد را روایت میکند که ساکن نابلس در کرانهی باختری هستند و برای انجام یک عملیات انتحاری در تلآویو انتخاب شدهاند. فیلم آخرین ۴۸ ساعت زندگی این دو مرد را دنبال میکند؛ زمانی که در مرز اسرائیل از هم جدا میافتند و هرکدام باید با تردیدها و انگیزههای درونی خود روبهرو شوند.
این فیلم موفق شد جایزهی گلدن گلوب بهترین فیلم غیرانگلیسیزبان را از آن خود کند و نامزد اسکار بهترین فیلم خارجیزبان در سال ۲۰۰۶ شود؛ افتخاری که آن را به نخستین فیلم فلسطینی تبدیل کرد که تا این مرحله در اسکار پیش رفت. همچنین جایزهی «بلو آنجل» جشنوارهی برلین را نیز کسب کرد. نکتهی جالب توجه اینجاست که هانی ابوالاسعد بعدها با فیلم «عمر» (۲۰۱۳) بار دیگر نامزد اسکار شد و به یکی از دو کارگردان فلسطینی با دو نامزدی اسکار تبدیل شد. فیلم اینک بهشت با روایتی انسانی و نه سیاهوسفید از یک موضوع بسیار پیچیده، جایگاهی ماندگار در میان برترین آثار سینمای عرب یافته است.
فیلم عجمی یکی دیگر از فیلم های عربی به کارگردانی اسکندر کوپتی و یارون شانی، داستانی چند وجهی و پرتنش از زندگی در محله عجمی در شهر یافا است، جایی که مسلمانان، مسیحیان و یهودیان در کنار یکدیگر زندگی میکنند اما همواره تنشهای نهفتهای وجود دارد. این فیلم به واسطه روایتهای متقاطع و در هم تنیده، تصویری واقعگرایانه و عمیق از تضادهای فرهنگی و اجتماعی ارائه میدهد.
عجمی به دنبال زندگی چند شخصیت اصلی است که هر یک با مشکلات خاص خود روبرو هستند، از جمله عمر که سعی دارد خانوادهاش را از دست انتقامجویی یک باند جنایتکار نجات دهد، و مالک، کارگر فلسطینی غیرقانونی که برای پرداخت هزینههای درمانی مادرش تلاش میکند. این شخصیتها در معرض خطرات و چالشهای بسیاری قرار دارند که ناشی از تعصبات قومی و مذهبی است.
فیلم زمانی که میماند روایتی نیمهزندگینامهای و شاعرانه از تاریخ فلسطین است که از دریچهی چشمان یک خانواده روایت میشود. الیا سلیمان، کارگردان فلسطینی، این فیلم را بر اساس خاطرات و دفترچههای یادداشت روزانهی پدر خود ساخته و داستان را در چهار برههی تاریخی، از سال ۱۹۴۸ (زمان تأسیس دولت اسرائیل) تا دوران معاصر، دنبال میکند. این اثر دومین فیلم از سهگانهی بهاصطلاح «سهگانهی فلسطین» سلیمان است که با «سرگذشت یک ناپدید شدن» (۱۹۹۶) آغاز و با «مداخلهی الهی» (۲۰۰۲) ادامه یافته بود.
فیلم در بخش رقابتی جشنوارهی کن ۲۰۰۹ نامزد نخل طلا شد و در جشنوارهی تورنتو نیز به نمایش درآمد. همچنین جایزهی بزرگ هیئت داوران (بهطور مشترک با فیلم «دربارهی الی») را در جشنوارهی جوایز سینمای آسیا-اقیانوسیه از آن خود کرد و در جشنوارهی مار دل پلاتا نیز جایزهی منتقدان را دریافت کرد. نکتهای بسیار خواندنی دربارهی این فیلم آن است که خودِ الیا سلیمان در نقش نسخهی بزرگسال خودش ظاهر میشود؛ حضوری ساکت و اغلب بدون دیالوگ که به سبک امضادار او در روایت طنز تلخ و مینیمالیستی معروف است. «زمانی که میماند» با ترکیب کمدی سیاه و درام تاریخی، تصویری عمیقاً شخصی و در عین حال جهانشمول از هویت فلسطینی ارائه میدهد و یکی از ستونهای اصلی سینمای مؤلف در جهان عرب به شمار میرود.
فیلم حالا کجا برویم؟ ساخته نادین لبکی، داستان زنان روستایی در لبنان را به تصویر میکشد که در تلاشند تا از درگیریهای مذهبی میان مسلمانان و مسیحیان جلوگیری کنند. این فیلم که درامی کمدی با رگههایی از موسیقی محسوب میشود، نشان میدهد که چگونه این زنان با ابتکارات خلاقانه و گاهی اوقات خندهدار خود، سعی در حفظ صلح و آرامش دارند. آنها با استفاده از روشهای مختلف مانند دعوت از رقاصان اوکراینی و پخش شیرینیهای حاوی حشیش، سعی میکنند تا تنشها را کاهش دهند و مردان روستا را از درگیریهای مذهبی دور نگه دارند.
فیلم از طریق داستانپردازی چندوجهی خود، به مسائل عمیقتری میپردازد و نشان میدهد که چگونه فرهنگها و اعتقادات مختلف میتوانند در کنار هم به صورت مسالمتآمیز زندگی کنند. این فیلم با وجود لحظاتی از کمدی و سرگرمی، پیامی جدی درباره ضرورت همزیستی مسالمتآمیز و احترام متقابل میان افراد با اعتقادات متفاوت دارد. نادین لبکی به عنوان کارگردان و نویسنده، نه تنها داستانی جذاب و دلنشین ارائه میدهد، بلکه با نگاهی عمیق به جامعهای که در آن زندگی میکند، به تصویرکشی از زندگی واقعی مردم خود میپردازد.
فیلم وجده ساخته حیفا المنصور، به عنوان اولین فیلم بلندی که کاملاً در عربستان سعودی فیلمبرداری شده و به دست یک کارگردان زن سعودی ساخته شده، داستانی شجاعانه و الهامبخش را روایت میکند. این فیلم به زندگی دختری جوان به نام وجده پرداخته که آرزو دارد دوچرخهای بخرد تا بتواند با دوست پسربچهاش مسابقه دهد، اما در جامعهای زندگی میکند که چنین خواستهای برای دختران ناپسند تلقی میشود.
وجده، که با بازی درخشان واد محمد به تصویر کشیده شده، شخصیتی پرشور و باهوش دارد که نمیخواهد قوانین دست و پا گیر جامعه را بپذیرد. او تصمیم میگیرد در یک مسابقه قرائت قرآن شرکت کند تا جایزه نقدی آن را برنده شود و دوچرخه دلخواه خود را خریداری کند. این تلاشهای او نه تنها به عنوان یک داستان رشد فردی تأثیرگذار است، بلکه نمایانگر محدودیتها و چالشهایی است که زنان و دختران در عربستان با آن روبرو هستند.
فیلم عمر، نمونهای از فیلم های عرب زبان مقاومت، ساختهی هانی ابواسد، یکی از آثار سینمایی است که تجربهی پرتنش زندگی در کرانهی باختری را به تصویر میکشد. داستان حول محور شخصیتی به نام عمر میچرخد که برای دیدار با نادیا، معشوقهاش، مجبور به عبور از دیوار جدایی است. اما این دیدارها وارد مرحلهی جدیدی میشود زمانی که عمر درگیر عملیات نظامی میشود و سپس توسط اسرائیلیها دستگیر میگردد.
عمر در زندان، با پیشنهادات و تهدیدهای مأمور اسرائیلی مواجه میشود که از او میخواهند تا در ازای آزادی، دوستانش را لو دهد. این فیلم، که به ژانر درام و هیجانانگیز تعلق دارد، پیچیدگیهای اخلاقی و احساسی شخصیتها را در معرض دید قرار میدهد و تأثیر تنشهای سیاسی بر روابط شخصی و اعتماد میان آنها را به نمایش میگذارد.
کارگردان فیلم، هانی ابواسد، به خوبی توانسته است تا تعادلی بین عناصر هیجانی و عاطفی فیلم ایجاد کند و در عین حال، تصویری واقعبینانه از محیطی پرتنش و دشوار را به مخاطب ارائه دهد. شخصیت عمر، با بازی آدم بکری، نمایشی قدرتمند از یک جوان پرشور و درگیر در مسائل اجتماعی و سیاسی را به ما نشان میدهد.
یکی از تکاندهندهترین مستندهای تاریخ سینمای عرب، دوربینی است که مستقیم وسط انقلاب میایستد و لحظه به لحظهی تاریخسازی مصر را ثبت میکند. کارگردان مصری-آمریکایی، جیهان نجیم، این اثر را طی حدود دو سال فیلمبرداری کرده و داستان چند فعال جوان را در دل میدان تحریر قاهره دنبال میکند؛ از سقوط حسنی مبارک تا روی کار آمدن و سپس برکناری محمد مرسی. این فیلم نه بازسازی، که روایتی زنده و بیواسطه از انقلاب مصر ۲۰۱۱ و رویدادهای پس از آن است؛ به همین دلیل کارگردان مجبور شد پایانبندی فیلم را در تابستان ۲۰۱۳ بازنویسی کند، چون خودِ واقعیت هنوز در حال تغییر بود!
افتخارات این اثر خیرهکننده است: برندهی جایزهی تماشاگران (Audience Award) در بخش مستند جهانی در جشنوارهی ساندنس و جشنوارهی تورنتو در سال ۲۰۱۳، سه جایزهی امی، و نامزد اسکار بهترین فیلم مستند بلند در سال ۲۰۱۴. نکتهی جالب اینجاست که این فیلم اولین فیلم نتفلیکس در تاریخ بود که نامزد اسکار شد و برخی منابع آن را نخستین فیلم مصری میدانند که به این افتخار دست یافت. فیلم میدان با نگاهی صمیمی و بیپروا، جایگاه خود را در فهرست بهترین آثار سینمای عرب تثبیت کرده، چون توانست صدای نسلی را که برای «وجدان» یک ملت میجنگید، به گوش جهان برساند.
فیلم ذیب به کارگردانی ناجی ابو نوار، یک داستان پرماجرا و دراماتیک از زندگی پسری بدوی به نام ذیب است که در دوران جنگ جهانی اول و در بیابانهای وسیع حجاز زندگی میکند. این عنوان از فیلم های عربی که اولین ساخته ناجی ابو نوار است، به شکلی دراماتیک و جذاب، داستان بلوغ و رشد ذیب را در مواجهه با شرایط دشوار و خطرناک به تصویر میکشد. داستان با همراهی ذیب و برادر بزرگترش، حسین، در یک مأموریت برای هدایت یک افسر بریتانیایی آغاز میشود، اما زمانی که آنها با خیانت و خطر مواجه میشوند، ذیب مجبور میشود به تنهایی برای بقا تلاش کند.
در طول فیلم، تماشاچیان شاهد چالشها و موقعیتهایی هستند که ذیب را وادار به رشد و تحول میکنند. بازیگری جسورانه جسیر عید، که نقش ذیب را ایفا میکند، با وجود تجربه کم وی در بازیگری، به شکل قابل توجهی تأثیرگذار است و به فیلم عمق و اصالت میبخشد. این فیلم با تصویربرداری فوقالعاده و استفاده از مناظر طبیعی بیابان، به خوبی حس و حال فیلمهای کلاسیک ماجراجویانه را القا میکند و به مخاطب اجازه میدهد از دید یک کودک با جهانی وسیع و خطرناک روبرو شود.
فیلم مستند پنج دوربین شکسته به کارگردانی مشترک اماد برناط، کشاورز فلسطینی، و گای داویدی، فیلمساز اسرائیلی، روایت شخصی و در عین حال عمیقاً سیاسی از مقاومت غیرخشونتآمیز دهکده بیلین در کرانه باختری است که با تصرف زمینهای خود توسط مستعمرهنشینان اسرائیلی مواجه است. اماد در ابتدا دوربینی خریداری میکند تا تولد پسرش، جبریل، را ثبت کند اما به زودی این دوربین به ابزاری برای ثبت تجاوزات و بیعدالتیهایی میشود که روستایشان با آن مواجه است.
این فیلم که در قالب چندین "فصل" بر اساس هر یک از دوربینهای شکسته اماد تقسیم شده است، جزئیات درگیریها، دستگیریها و حتی لحظات شخصی و خانوادگی اماد و خانوادهاش را به تصویر میکشد. دوربین او، که بارها توسط نیروهای اسرائیلی شکسته و خراب شدهاست، نه تنها ثبتکننده رویدادهاست، بلکه خود به نمادی از مقاومت تبدیل میشود. هر دوربین شکسته داستان خود را دارد و هر کدام نمایانگر بخشی از تلاشها و سختیهای مردم بیلین برای حفظ زمینها و حقوق خود است.
فیلم ۳۰۰۰ شب به کارگردانی می مصری، از فیلم های عرب زبان مقاومت، داستان زندگی یک معلم فلسطینی به نام لیال است که در زندانی در اسرائیل به ظلم و ستم روبرو میشود. لیال، که به اشتباه متهم شده است، در زندان به دنیا آوردن پسرش نور را تجربه میکند، در حالی که باید با شرایط دشوار زندان و تفاوتهای فرهنگی و سیاسی بین زندانیان فلسطینی و اسرائیلی دست و پنجه نرم کند.
در این فیلم، تعارضات و نابرابریهای موجود در زندان به تصویر کشیده میشود و لیال با کمک دیگر زندانیان و پزشک زندان به نام ایمن، که به او علاقهمند میشود، تلاش میکند از پسرش محافظت کند و برای آزادی مبارزه کند. ماجراهای لیال در زندان و تاثیر این تجربیات بر روحیه و شخصیت او، داستانی پر از احساس و چالش را رقم میزند.
شلیک بزرگ یک کمدی سیاه لبنانی است که به کارگردانی میر-ژان بو شایا ساخته شده و با ترکیب طنز و درام، مخاطب را به دنیای پیچیده جرم، سیاست و رسانه میبرد. داستان درباره سه برادر، زیاد (با بازی آلن سعادة)، جو (طارق یعقوب) و جد (وسام فارس) است که از یک پیتزافروشی کوچک در بیروت به عنوان پوششی برای تجارت مواد مخدر استفاده میکنند. در حالی که جد پس از تحمل زندان به جرم برادر بزرگترش در آستانه آزادی است، آنها تصمیم میگیرند از دنیای خلاف خارج شوند و یک رستوران قانونی راهاندازی کنند. اما وقتی پای یک محموله بزرگ کاپتاگون به میان میآید، نقشهای غیرمنتظره برای عبور آن از فرودگاه بیروت میکشند ساختن یک فیلم سینمایی جعلی.
برادران با کمک شربل (فؤاد یمین)، کارگردانی بیتجربه اما بلندپرواز، بهطور ناگهانی تهیهکنندگان یک فیلم میشوند و به دنیای سینما قدم میگذارند. این تغییر مسیر ناگهانی، علاوه بر ایجاد موقعیتهای طنز، به بحرانهای پیچیدهای میانجامد که داستان را به جلو میبرد. این فیلم سینمایی عربی نه تنها تصویرگر تلاش برای بقا و عبور از محدودیتهای جامعه لبنان است، بلکه نگاهی کنایهآمیز به نقش رسانه و فساد ساختاری در خاورمیانه دارد.
شلیک بزرگ در جشنوارههای بینالمللی تحسین شد و جوایز متعددی به دست آورد. از جمله، جایزه ستاره طلایی بهترین فیلم در پانزدهمین جشنواره بینالمللی فیلم مراکش که ریاست آن بر عهده فرانسیس فورد کاپولا بود. آلن سعادة نیز جایزه بهترین بازیگر را در جشنواره بینالمللی فیلم اسکندریه ۲۰۱۶ دریافت کرد. علاوه بر این، فیلم توانست جایزه انتخاب عمومی در جشنواره فیلم عربی آمریکا ۲۰۱۶ و جایزه بهترین کارگردان جدید برای میر-ژان بو شایا در جشنواره بینالمللی فیلم پکن ۲۰۱۶ را از آن خود کند. این فیلم حتی به عنوان نماینده لبنان برای رقابت در بخش بهترین فیلم های عربی خوب در هشتاد و نهمین دوره جوایز اسکار معرفی شد، هرچند موفق به کسب نامزدی نهایی نشد.
فیلم توهین، ساخته زیاد دویری، یک درام قوی و تأثیرگذار از فیلم های عربی است که از یک نزاع ساده بین دو شخصیت از پیشزمینههای مختلف شروع میشود و به یک داستان حقوقی پیچیده تبدیل میشود. در این فیلم، تونی هانا، یک مسیحی لبنانی، و یاسر سلامه، یک پناهنده فلسطینی، پس از یک درگیری لفظی که بر سر یک مسئله کوچک اتفاق میافتد، خود را در مرکز یک مبارزه حقوقی میبینند که به سرعت تبدیل به یک نمایش عمومی و پرتنش میشود.
در دادگاه، در حالی که هر دو طرف تلاش میکنند برای دفاع از خود، شخصیتهای اصلی و وکلای آنها با استراتژیهای مختلف و گاه احساساتی به رقابت میپردازند، تنشهای شخصی و تاریخی بین شخصیتها عمیقتر نشان داده میشود. این فیلم به خوبی نشان میدهد چگونه یک اختلاف کوچک میتواند به نمادی از تنشهای بزرگتر تبدیل شود و چگونه پیشداوریها و نفرتهای دیرینه میتوانند در لحظهای آتش به جان اختلافات بیاندازند.
فیلم شیخ جکسون ساختهی امر سلامه، نمونهای متفاوت از بهترین فیلم عرب زبان داستان کشمکشهای درونی یک جوان به نام خالد هانی را به تصویر میکشد که پس از مرگ ایدول کودکیاش، مایکل جکسون، دچار بحران هویت میشود. خالد، که در گذشته به شدت تحت تأثیر موسیقی و شخصیت مایکل جکسون بوده، اکنون با نوعی از اسلامگرایی سختگیرانه زندگی میکند و در تلاش است تا بتواند با گذشتهی خود کنار بیاید.
این فیلم به زیبایی تضاد بین جوانی پرشور خالد و زندگی محافظهکارانهای که اکنون دارد را نشان میدهد. روایت فیلم از طریق فلشبکهایی به دوران کودکی و نوجوانی خالد برمیگردد و نشان میدهد که چگونه او از یک طرفدار دوآتشهی مایکل جکسون به یک روحانی مسلمان تبدیل شده است. این تغییرات شخصیتی در پسزمینهای از فرهنگ و تعصبات جامعه مصری رخ میدهد و به خوبی پیچیدگیهای شخصیت خالد و تلاشهای او برای یافتن معنا و هویت در زندگیاش را به تصویر میکشد.
فیلم زیبا و سگها به کارگردانی کوثر بن هانیا، داستانی پرتنش و دراماتیک از تجربه تکاندهنده مریم، یک دانشجوی تونسی است که پس از آزار توسط افسران پلیس، با موانع بوروکراتیک و بیتوجهی مواجه میشود. فیلم در نهایت به مبارزه او برای بدست آوردن عدالت و برخوردش با نظام قضایی و پزشکی که به جای حمایت، اغلب علیه او عمل میکنند، میپردازد.
کوثر بن هانیا در این درام از فیلم های عربی به واسطه نگاه بیپروای خود به مسائل اجتماعی معاصر، داستانی را روایت میکند که در آن مریم در طی یک شب طولانی و دردناک سعی در ثبت شکایت دارد. این فیلم با استفاده از تکنیکهای فیلمبرداری متمایز و تأکید بر حضور طولانی و چالشبرانگیز قهرمان در صحنهها، تماشاگر را به تجربه ترس و ناامیدیای میبرد که قهرمان داستان با آن مواجه است.
زیبا و سگها، با بازی محکم و متقاعدکننده مریم الفرجانی، به خوبی موضوعاتی چون بیعدالتی، مقاومت فردی و مسائل جنسیتی را به تصویر میکشد. عملکرد الفرجانی در نقش یک زن جوان که در مبارزه برای بدست آوردن حقش، رویاروییهای زیادی با جامعه و نهادهای قدرتمند دارد، قابل تحسین است.
فیلم واجب به کارگردانی انماری جاسیر، داستانی درام و کمدی را روایت میکند که در آن پدر و پسری در شهر ناصره فلسطین به دور دستها و آشنایان دعوتنامه عروسی میفرستند. این فیلم بازتابی از تنشهای خانوادگی و فرهنگی است که در زندگی شخصیتهای آن نمود پیدا میکند. شادی، پسر خانواده که از ایتالیا بازگشته، با دیدگاههای متفاوت خود نسبت به پدرش، ابو شادی، که تمام عمر خود را در ناصره گذرانده، در تضاد است.
در طول این عنوان از فیلم های عربی، مخاطب شاهد تعارضات بین ارزشهای سنتی و مدرن، تأثیرات تبعید و تفاوتهای نسلی است که در قالب گفتگوها و موقعیتهای روزمره به تصویر کشیده میشود. این داستان، با وجود پرداختن به مسائل خاص جامعه فلسطینی، مضامینی جهانشمول دارد که بسیاری از تماشاگران، صرفنظر از پیشزمینههای فرهنگی خود، میتوانند با آن ارتباط برقرار کنند. استفاده از زبان و زندگی روزمره در فیلم به گونهای است که نمایانگر واقعیتهای زندگی در ناصره است، و بیننده را به درکی عمیقتر از شرایط انسانها در این بخش از جهان دعوت میکند.
فیلم کفر ناحوم ساخته نادین لبکی، یکی از جدیدترین فیلم های عربی (از نظر کیفیت بالا در لیست ما) داستان زین، پسری دوازده ساله را روایت میکند که به دلیل شرایط دشوار زندگیاش تصمیم میگیرد والدین خود را به خاطر به دنیا آوردن وی بدون توانایی مراقبت مناسب از او محاکمه کند. این فیلم در بیروت مدرن روایت میشود و تصویری رئالیستی از زندگی سخت شخصیتهای خود ارائه میدهد. زین که به هیچ عنوان هویت رسمی ندارد و نمیتواند از حقوق ابتدایی خود بهرهمند شود، به همراه راحیل، یک پاککننده غیرقانونی از اتیوپی و پسر یک سالهاش یوناس، در خیابانها سرگردان میشوند.
راحیل، که با مشکلات مهاجرت غیرقانونی دست و پنجه نرم میکند، به زین پناه میدهد و او را به عنوان پرستار یوناس استخدام میکند. پس از ناپدید شدن راحیل، زین مسئولیت مراقبت از یوناس را بر عهده میگیرد و در این میان، با تهیه کارت شناسایی و ادعاهای قانونی سعی در بهبود وضعیت خود دارد.
در این فیلم، نادین لبکی با استفاده از المانهای رئالیستی و پرداختن به جزئیات دقیق زندگی روزمره، چالشهای سنگین زین و دیگر شخصیتهای درگیر در داستان را به تصویر میکشد. فیلم با نمایش تلاشهای زین برای بقا و محافظت از یوناس، همدردی قابل توجهی را در بیننده ایجاد میکند و با وجود شرایط بغرنج، پرتوهایی از امید و انسانیت را به نمایش میگذارد.
فیلم یوم الدین به کارگردانی ابوبکر شوکی، یک داستان انسانی عمیق و تأثیرگذار است که در قالب یک فیلم کمدی-درام ارائه شده است. این فیلم داستان بشای، مردی که از بیماری جذام رنج میبرد و در کلونی جذامیها زندگی میکند، را روایت میکند. پس از فوت همسرش، بشای تصمیم میگیرد که به دنبال خانوادهاش بگردد که وی را در کودکی رها کرده بودند. او به همراه اوباما، یک یتیم نوبی که به عنوان کودک ناخواسته به او پیوسته است، سفری طولانی را آغاز میکند.
در طول این سفر، بشای و اوباما با موانع و چالشهای زیادی روبرو میشوند که نشاندهنده مبارزات و مشکلاتی است که افراد مبتلا به جذام با آنها دست و پنجه نرم میکنند. با این حال، فیلم تلاش میکند تا نگاهی عمیقتر و فراتر از بیماری ارائه دهد و به شخصیت، شوخطبعی و انسانیت بشای بپردازد. این فیلم به دلیل ارائه تصویری انسانی و عمیق از شخصیتهای خود و نحوه مواجهه آنها با جهان بیرون، ستایشهای زیادی را دریافت کرده است.
فیلم سوفیا ساخته مریم بنمبارک، داستان دراماتیک و چالشبرانگیزی را از زندگی یک زن جوان در کازابلانکا روایت میکند. سوفیا، که تنها ۲۰ سال سن دارد و هنوز با والدین خود زندگی میکند، به طور ناگهانی و بدون آمادگی قبلی صاحب یک فرزند میشود، این در حالی است که بارداری او در شرایطی غیرقانونی و خارج از ازدواج رخ داده است. موقعیت او پیچیدهتر میشود زمانی که بیمارستان به او تنها ۲۴ ساعت فرصت میدهد تا مدارک پدر کودک را ارائه دهد قبل از آنکه مقامات را در جریان بگذارد.
فیلم در نمایش زندگی سوفیا و تلاشهای او برای مقابله با نگاههای اجتماعی و قانونی به زندگیاش، به شکلی دراماتیک به موضوعات حساس و دشواری چون بارداری نامشروع و تبعات اجتماعی آن در جامعهای سنتی و محافظهکار میپردازد. سوفیا در این مسیر دشوار، با کمک خواهرش لنا، تلاش میکند تا راهحلی برای حفظ آبرو و زندگی خود پیدا کند.
کاستا براوا، لبنان به کارگردانی مونیا عقل، یکی از فیلم های لبنانی درام و تاثیرگذار است که با ترکیبی از واقعگرایی تلخ و استعارههای شاعرانه، قصهای خانوادگی را در دل بحرانهای زیستمحیطی و اجتماعی لبنان روایت میکند. داستان درباره خانواده بدری است که برای فرار از آلودگی، هرجومرج و فساد شهر بیروت، به حومهای سرسبز و آرام پناه میبرند تا زندگی جدید و پاکتری بسازند. والدین، وال (نادین لبکی) و زiad (صالح بکری)، به همراه دو دخترشان، در این محیط بکر به دنبال امنیت و آرامش هستند. اما رؤیای آنها خیلی زود با ساخت یک محل دفن زباله درست کنار خانهشان به کابوسی نگرانکننده تبدیل میشود.
فیلم به زیبایی تضاد میان طبیعت آرام و زندگی مدرن آلوده را نشان میدهد و بهنوعی استعارهای از وضعیت لبنان است؛ کشوری که فساد، زبالههای سیاسی و مشکلات زیستمحیطی آن را فراگرفته است. کاستا براوا، لبنان علاوه بر نقدی ظریف بر سیاستهای ناکارآمد، نگاهی عمیق به روابط خانوادگی، تنشهای نسلی و رؤیای فرار از مشکلات دارد. مونیا عقل با پرداخت جزئیات احساسی و تصویری قوی، بیننده را درگیر پرسشهایی درباره مسئولیت اجتماعی و زیستمحیطی میکند پرسشهایی که پاسخ به آنها از خانههای دورافتاده کوهستانی گرفته تا دل شهرهای بزرگ، اهمیت دارد.
این فیلم عربی در جشنوارههای بینالمللی مورد توجه قرار گرفت و جوایز ارزشمندی را کسب کرد. از جمله جایزه NETPAC در جشنواره بینالمللی فیلم تورنتو ۲۰۲۱، جایزه بزرگ هیئت داوران در جشنواره فیلم سویل ۲۰۲۱، و جایزه تماشاگران در جشنواره فیلم لندن BFI ۲۰۲۱. همچنین، در جشنواره فیلم الجونه ۲۰۲۱ موفق به دریافت جایزه FIPRESCI و جایزه ستاره سبز شد. این فیلم بهعنوان نماینده لبنان برای رقابت در بخش بهترین فیلم بینالمللی در نود و چهارمین دوره جوایز اسکار انتخاب شد، هرچند به فهرست نهایی راه نیافت.
خداحافظ جولیا نخستین فیلم سودانی است که به بخش "نوعی نگاه" در جشنواره فیلم کن راه یافته است. این فیلم از سوی کشور سودان به عنوان نماینده رسمی برای اسکار در بخش بهترین فیلم خارجی زبان نیز معرفی شده است. این اثر بلند و اولین فیلم سینمایی کارگردان محمد کردفانی است.
فیلم خداحافظ جولیا ساخته محمد کردفانی، در سودان پیش از جدایی سودان جنوبی از شمال روایت میشود. داستان درباره زنی شمالی به نام مونا است؛ خوانندهای بازنشسته که در کنار یک زندگی پرتنش، بار گناهی سنگین را به دوش میکشد. او که به طور غیرمستقیم مسئول مرگ مردی جنوبی است، از این واقعه فراری است، اما سعی دارد از طریق کمک به همسر این مرد، ژولیا، به نوعی آشتی درونی برسد. مونا ژولیا را بهعنوان خدمتکار به خانه میآورد، بیآنکه از حقیقت ماجرا خبری به او بدهد. در این تلاش برای جبران، مونا بین دو دنیای متفاوت قرار میگیرد: دنیای ریشههای نژادی و تعصبات اجتماعی که بین شمال و جنوب وجود دارد و دنیای وجدان درونی خود که او را به پذیرش حقیقت وامیدارد. در این میان، زندگی این دو زن به مرور به هم گره میخورد و تنشهای اجتماعی و نژادی سودان را در قالب داستانی زنانه و عاطفی به تصویر میکشد.
در جشنواره کن ۲۰۲۳، خداحافظ جولیا توانست جایزه "آزادی" را به خود اختصاص دهد، که نشاندهنده قدرت هنری و اجتماعی فیلم است. این فیلم همچنین در جوایز منتقدان فیلمهای عربی، به عنوان بهترین فیلم عربی معرفی شده و تحسین منتقدین را نیز برانگیخته است. منتقدین از سبک دراماتیک و پررنگ فیلم، عکاسی چشمنواز و بازیهای تاثیرگذار بازیگران تمجید کردهاند. امان یوسف و سیران ریاک، بازیگران نقشهای اصلی، موفق شدهاند که این چالش عاطفی و فرهنگی را به خوبی به تصویر بکشند و بازتابدهنده تضادهای اجتماعی سودان در سالهای اخیر باشند
سخن پایانیدر این مقاله به معرفی و بررسی برخی از فیلمهای مهم و تأثیرگذار سینمای عربی پرداختیم. هر یک از این فیلمها نه تنها به دلیل داستانهای قوی و عمیق خود بلکه به خاطر نحوه برخورد با موضوعات حساس اجتماعی، فرهنگی و انسانی شناخته شدهاند. از داستانهای شخصی گرفته تا مسائل گستردهتر اجتماعی، این آثار نشان دهنده غنای سینمای عربی هستند و توانایی آن برای ایجاد ارتباط عمیق با مخاطبین خود را به نمایش میگذارند.
تماشای این فیلمها فرصتی است برای مخاطبان جهانی تا دریچهای به فرهنگها و تجربیات متفاوت باز کنند و با دیدگاههایی نو به موضوعات متداول بنگرند. هر فیلم، با به تصویر کشیدن داستانهایی که ممکن است برای برخی ناشناخته باشد، پلی میزند بین فرهنگها و افراد، و این قدرت سینما است که میتواند تغییر، درک و همدلی را در سطح جهانی ترویج دهد.
در نهایت، این فیلمها بیش از آنکه صرفاً سرگرمکننده باشند، ما را به تأمل وادار میکنند و چالشهایی را برای درک بهتر و عمیقتر از زندگی و انسانیت به ما ارائه میدهند. سینمای عربی با تمام فراز و نشیبهایش، نشان داده است که چگونه میتوان با هنر داستانگویی، دنیاهای جدیدی را کشف کرد و به اشتراک گذاشت.
