-
فیلم «تا سپیدهدم» (Until Dawn)، محصول سال ۲۰۲۵، یکی از جدیدترین اقتباسهای سینمایی هالیوود از دنیای پرطرفدار بازیهای ویدیویی بهحساب میآید. این اثر ترسناک، به کارگردانی دیوید اف. سندبرگ که پیش از این فیلمهای شناختهشدهای همچون «چراغها خاموش» و «آنابل: آفرینش» را کارگردانی کرده است، تلاش میکند تا روح بازی محبوب پلیاستیشن با همین نام را در قالبی سینمایی بازآفرینی کند.
با وجود اینکه با خواندن نقد فیلم تا سپیده دم خواهید فهمید که این اثر از نظر داستانی و ساختاری تفاوتهای چشمگیری با نسخه اصلی بازی دارد، اما همچنان تجربهای سرگرمکننده و پرتحرک را برای علاقهمندان به ژانر وحشت، بهویژه زیرژانر اسلشر، فراهم میآورد. این فیلم، با بهرهگیری از ایدههای خلاقانه و تغییرات اساسی در مفهوم و شخصیتها، سعی دارد روایتی مستقل را ارائه دهد که کمتر به بازسازی دقیق بازی میپردازد و بیشتر الهامگرفته از آن است؛ در ادامه در نقد فیلم تا سپیده دم 2025، به بررسی دقیقتر جنبههای مختلف این اثر، از داستان و شخصیتها گرفته تا رویکرد هنری و جایگاه آن در میان اقتباسهای ویدیویی، خواهیم پرداخت.
مهمترین و برجستهترین تغییری که فیلم «تا سپیدهدم» نسبت به بازی اصلی ایجاد کرده است، مفهوم «حلقه زمانی» است؛ در حالی که در بازی، هدف شخصیتها صرفاً زنده ماندن تا سپیدهدم و رسیدن تیم نجات پس از فروکش کردن طوفان برف بود، فیلم «تا سپیدهدم» قهرمانان خود را در تلهای از زمان گرفتار میکند. در این نسخه سینمایی، شخصیتها هر شب کشته میشوند، اما دوباره در آغاز ماجرا زنده شده و مجبورند بارها و بارها تجربه مرگ را از سر بگذرانند. این چرخه بیپایان، آنها را وادار میکند تا اعمال و تصمیمات خود را بازنگری و مسیرهای متفاوتی را برای بقا امتحان کنند؛ این رویکرد، در واقع، بازتابی از مکانیزم اصلی بازی است که در آن انتخابهای بازیکن بر سرنوشت شخصیتها تأثیر میگذاشت و آنها را مجبور به تفکر دوباره بر گزینههایشان میکرد.
در فیلم، هدف اصلی برای نجات یافتن، نه انتظار برای تیم نجات، بلکه زنده ماندن تا سپیدهدم است تا بتوانند از زندان زمانی خانه فرار کنند. این پیچیدگی زمانی، تنش دائمی را در گروه ایجاد میکند؛ زیرا اگر حتی یکی از پنج نفر تا صبح زنده بماند، حلقه باز شده و مردگان برای همیشه میمیرند. این مسئله باعث میشود شخصیتها نه تنها باید از خود محافظت کنند، بلکه مجبور به تصمیمگیریهای دشواری در مورد فداکاری و بقا شوند. این تغییر در مفهوم، به فیلم آزادی عمل بیشتری در به تصویر کشیدن انواع وحشتها و تغییر دائمی تهدیدها میدهد که در ادامه به آن خواهیم پرداخت.
یکی دیگر از تفاوتهای عمده بین فیلم و بازی «تا سپیدهدم»، تغییر مکان اصلی داستان است؛ در حالی که بازی، شخصیتها را در یک اقامتگاه اسکی (Washington Lodge) که یادآور هتل اورلوک در فیلم «درخشش» بود، حبس میکرد، فیلم «تا سپیدهدم» داستان را به یک خانه قدیمی در دره دورافتاده گلور (Glore Valley) منتقل میکند؛ اگرچه هر دو مکان، شخصیتها را از تمدن جدا میکنند، اما ابزار جداسازی آنها متفاوت است.
در بازی، عناصر طبیعی مانند طوفان برف باعث انزوای آنها میشد؛ درصورتیکه در فیلم، حلقه زمانی فراطبیعی، قهرمانان را در خانه تسخیر شده محبوس میکند. ویژگی عجیب دیگر این مکان در فیلم، باران مداوم در همه جا به جز محوطه خود خانه است که به فضای مرموز آن میافزاید. این تغییر مکان، فرصتهای جدیدی را برای داستانگویی و ایجاد ترسهای متفاوت در اختیار کارگردان قرار داده است.
فیلم «تا سپیدهدم» با بازیگران و شخصیتهای کاملاً متفاوتی نسبت به بازی اصلی ساخته شده است. بازیای که شامل بازیگران معروفی مانند هایدن پنیتیر و رامی ملک بود، در فیلم با حضور بازیگران نسبتاً جدیدتری مانند الا روبین در نقش کلاور (شخصیت اصلی)، مایکل چیمینو در نقش مکس، اودسا آزیون در نقش نینا، بلمونت کامیلی در نقش اِیب و مایا میچل در نقش ملانی (خواهر کلاور) همراه است؛ حتی هیچ یک از شخصیتهای اصلی فیلم نام مشابهی با شخصیتهای بازی ندارند. با این حال، یک نقطه مشترک وجود دارد: در هر دو نسخه، گروهی از دوستان جوان به خانهای دورافتاده سفر میکنند، یک سال پس از ناپدید شدن مرموز فردی نزدیک به آنها. در فیلم، کلاور به دنبال خواهر گمشدهاش ملانی در دره گلور است؛ در حالی که در بازی، جاش دوستانش را به لژ واشینگتن دعوت میکند، یک سال پس از مرگ خواهرانش، هانا و بث.
با این حال، یکی از مهمترین نقاط ضعف که در نقد فیلم تا سپیده دم باید به آن اشاره شود، شخصیتپردازی ضعیف آنهاست. شخصیتها، حتی با در نظر گرفتن کلیشههای ژانر، بیش از حد تکراری و تکبعدی هستند. آنها صرفاً «کیسههای گوشت و خون» بهنظر میرسند که باید بارها کشته شوند و تنها کلاور کمی پیشزمینه شخصیتی دارد که آن هم در حد طرحهای اولیه باقی میماند. دیالوگها نیز کلیشهای و آزاردهنده هستند؛ علاوه بر این، برخی از تصمیمات شخصیتها کاملاً غیرمنطقی و حتی مغایر با غریزه بقا به نظر میرسند که نشاندهنده تنبلی در نویسندگی است.
پیتر استورماره، بازیگر نقش دکتر آلن هیل، دوباره در فیلم نیز حضور دارد. با این حال، نقش دکتر هیل در فیلم به شدت با همتای ویدیویی خود متفاوت است. در بازی، دکتر هیل به عنوان رواندرمانگر جاش و عمدتاً از طریق توهمات او ظاهر میشود؛ اما در فیلم، او به عنوان آنتاگونیست اصلی و بهصورت فیزیکی در طول داستان حضور دارد. او کلاور و دوستانش را به لژ دره گلور کشانده و روی آنها با استفاده از حلقه زمانی آزمایش و مرگهای مکرر آنها را تماشا میکند تا نحوه تبدیل شدنشان به وندیگو مشاهده شود.
یکی از نقاط قوت فیلم، تنوع بیشتر هیولاها و تهدیدها نسبت به بازی اصلی است؛ در حالی که بازی عمدتاً روی وندیگوها به عنوان تنها موجودات واقعی تمرکز داشت و بسیاری از پدیدههای فراطبیعی (مانند شبح) ترفندهایی بودند که توسط جاش برنامهریزی شده بودند، در فیلم «تا سپیدهدم»، نیروی شیطانی در لژ گلور طیف وسیعی از موجودات کشنده را رها میکند که به نظر میرسد براساس روان کلاور شکل گرفتهاند. این موجودات شامل یک زن سالخورده جنزده معروف به «جادوگر گلور» و کرمهای انگلی هستند. حتی یک وندیگوی غولپیکر نیز برای جلوگیری از فرار برخی شخصیتها به تصویر کشیده میشود.
وندیگوها، موجودات گوشتخوار، در هر دو نسخه حضور دارند؛ با این وجود، نحوه تبدیل انسانها به این هیولاها در فیلم تغییر یافته است. در بازی، انسانها تنها پس از خوردن گوشت انسان دیگر و تسخیر شدن توسط روح وندیگو به این موجودات تبدیل میشوند؛ اما در فیلم «تا سپیدهدم»، انسانها در لژ وندیگو میشوند، زمانی که پس از مرگهای مکرر در حلقه زمانی، بیش از حد غرق در ترس، اضطراب و ناامیدی شوند. این تغییر، وندیگوها را به نمادی تاریک از افسردگی تبدیل میکند، که کلاور نیز به آن مبتلاست.
بخش مهمی از داستان بازی، تاریخچه تاریک معادن بلکوود است؛ جایی که معدنچیان پس از ریزش تونل به دلیل آدمخواری به وندیگو تبدیل شدند. فیلم این پیشزمینه را با معادن گلور ولی تطبیق میدهد و تراژدی را با آشکار کردن این نکته افزایش میدهد که ریزش تونل باعث فرو رفتن تقریباً تمام شهر گلور ولی در زیر زمین شده و تنها لژ بر فراز آن باقی مانده است.
یکی از ترسناکترین عناصر فرنچایز «تا سپیدهدم»، شخصیت شرور مرد نقابدار است که در هر دو نسخه گروه اصلی را تعقیب میکند؛ ولی در بازی اصلی، فاش میشود که مرد نقابدار در واقع جاش (یکی از شخصیتهای اصلی) است که جهت انتقام خود این هویت و پیشزمینه دروغین را ساخته است؛ در مقابل، در فیلم هیچ چیز مشخصی در مورد هویت مرد نقابدار فاش نمیشود و دکتر هیل تلویحاً اشاره میکند که او تجلی ترسهای پنهان کلاور است که توسط نیروی شیطانی که او و دوستانش را عذاب میدهد، تولید شده است؛ این عدم وضوح در فیلمنامه، مورد انتقاد برخی قرار گرفته است.
فیلم «تا سپیدهدم» با وجود کارگردانی دیوید اف. سندبرگ و نویسندگی گری دابرمن و بلیر باتلر، بازخوردهای متفاوتی را از منتقدان دریافت کرده است. روزنامه گاردین فیلم را «کارآمد، اما نه ترسناک» توصیف کرده و به نبود عمق عاطفی کافی اشاره کرده است؛ RogerEbert.com نیز فیلم را «پر از پتانسیل اما با اجرای ضعیف» دانسته و بیان کرده که داستان با وجود فرصتهای فراوان، فاقد انسجام لازم در شخصیتپردازی و روایت است. در سایت Rotten Tomatoes، امتیاز متوسطی برای فیلم ثبت شده است؛ در حالی که طراحی صحنه، موجودات ترسناک و ایده اصلی مورد تحسین قرار گرفتهاند، شخصیتها و پایانبندی فیلم ضعیف ارزیابی شدهاند؛ امتیاز IMDb فیلم نیز 6 از 10 است که میتواند قابل توجه باشد.
فیلم با درجه سنی R اکران شده و سندبرگ از این آزادی برای نمایش صحنههای خشن و خونریزی استفاده کرده است. اکشن فیلم پرتحرک بهنظر میرسد و صحنههای تعقیبوگریز و درگیری به وفور یافت میشوند. نکته جالب توجه این است که موجوداتی مانند وندیگوها نه با جلوههای کامپیوتری، بلکه با حرکات رقصندههای حرفهای و بازیگران بلندقد اجرا شدهاند تا حس واقعیتری از ترس ایجاد کنند؛ این رویکرد در جلوههای بصری یکی از نقاط قوت فیلم محسوب میشود.
با وجود این نکات مثبت، همانطور که پیشتر گفته شد، فیلمنامه دچار ضعف است. دیالوگها کلیشهای هستند و شخصیتها گاهی تصمیمات غیرمنطقی میگیرند؛ فیلم همچنین نتوانسته است ارتباط عمیقی با «اثر پروانهای» و توتمهای نمادین بازی اصلی برقرار کند که از اصول مهم گیمپلی آن بودند. فیلم بیشتر بر زنده شدن مجدد تمرکز دارد تا انتخابهای بازیکن؛ این رویکرد، در حالی که برای یک اثر سینمایی قابل توجیه است، اما باعث شده فیلم برای طرفداران سرسخت بازی، بیشتر از آنکه یک اقتباس وفادار باشد، اثری الهامگرفته و متفاوت به نظر برسد.
بعد از خواندن نقد فیلم تا سپیده دم متوجه میشویم که این فیلم، با وجود برخی کاستیها در شخصیتپردازی و دیالوگها، یک تجربه ترسناک خاص را ارائه میدهد؛ ایده خلاقانه حلقه زمانی، تنوع در هیولاها و صحنههای اکشن، فیلم را به اثری سرگرمکننده و هیجانانگیز تبدیل کرده است. رویکرد کارگردان در بازتفسیر مکانیکهای بازی برای قالب سینمایی، اگرچه بحثبرانگیز است، ولی به فیلم اجازه میدهد تا به عنوان یک اثر مستقل در ژانر وحشت بدرخشد. این فیلم به خوبی توانسته است فضایی ترسناک و نفسگیر را ایجاد کند و با استفاده از جلوههای ویژه عملی برای موجوداتی مانند وندیگوها، حس واقعیتری از وحشت را منتقل سازد.
به طور کلی، فیلم «تا سپیدهدم» (Until Dawn) برای طرفداران اسلشر و کسانی که به دنبال یک فیلم ترسناک سرگرمکننده و پر از هیجان هستند، ارزش دیدن دارد. این فیلم، با تمرکز بر مضامینی چون سوگواری، حس گناه و پیامدهای تصمیمات گذشته در بستر یک حلقه زمانی، لایههای روانشناختی نیز به داستان خود اضافه میکند؛ اگرچه این فیلم یک بازسازی دقیق و وفادار از بازی ویدیویی اصلی نیست و تغییرات زیادی در داستان و شخصیتها اعمال کرده است، اما میتواند برای یک بار تماشا، تجربه قابل قبولی را فراهم کند. برای آن دسته از مخاطبان که از فیلمهای ترسناک با اکشن بالا و جلوههای بصری خوب لذت میبرند، «تا سپیدهدم» میتواند گزینهای مناسب برای تماشای آخر هفته باشد.
اگر شما هم این فیلم را تماشا کردهاید یا نظری درباره اقتباسهای سینمایی از بازیهای ویدیویی دارید، لطفاً دیدگاه خود را در بخش نظرات با دیگر علاقهمندان این فیلم به اشتراک بگذارید!
تا سپیده دم