-
چهارمین دهه برگزاری جشنواره فیلم فجر را میتوان نقطه عطفی در تاریخ این رویداد دانست؛ دههای که قواعد بازی را به نفع فیلمسازان جوان تغییر داد، ستارههای تازهای به سینمای ایران معرفی کرد و همزمان با حاشیههای پررنگ، مسیر جدیدی برای جریان سینمایی کشور ساخت.
جشنواره فجر در دهه ۱۳۹۰ تنها ویترین فیلمهای سال نبود؛ بلکه به آیینهای از تحولات نسلی، تغییر ذائقه مخاطبان و دگرگونی نگاه مدیریتی در سینمای ایران تبدیل شد. تغییر پیدرپی دبیران، حذف و بازگشت بخشهایی مانند «نگاه نو»، جدایی بخش بینالملل و حتی تغییر محل برگزاری، همگی نشانههای این دوران پرتلاطم بودند.
دهه چهارم جشنواره با دوره سیام و حواشی پررنگی آغاز شد؛ از تعطیلی خانه سینما گرفته تا کنار گذاشته شدن فیلم بحثبرانگیز «قلادههای طلا» از بخش مسابقه. این دوره نشان داد که فجر وارد مرحلهای تازه شده؛ مرحلهای که تصمیمات مدیریتی، بیش از گذشته بر جشنواره سایه میاندازند.
در دورههای سیویکم و سیودوم، جشنواره میزبان فیلمهایی شد که نگاه اجتماعی جسورانهتری داشتند. موفقیت آثاری مانند «دهلیز» و حواشی گسترده «عصبانی نیستم»، فجر را به میدان اصلی بحثهای اجتماعی و فرهنگی تبدیل کرد. همزمان، نامهایی چون بهروز شعیبی، هومن سیدی و جمشید محمودی بیش از گذشته دیده شدند.
دوره سیوسوم با یک تغییر مهم همراه بود: جدایی بخش بینالملل از جشنواره فجر. این تصمیم واکنشهای زیادی به همراه داشت، اما همزمان جشنواره تلاش کرد تمرکز بیشتری بر سینمای داخلی داشته باشد. در این دوره، «رخ دیوانه» و «چهارشنبه ۱۹ اردیبهشت» نشان دادند که فجر به روایتهای متفاوت و جوانپسند توجه دارد.
دوره سیوچهارم را میتوان اوج تغییر زمین بازی دانست. فیلمهایی مانند «ایستاده در غبار» و «ابد و یک روز» نهتنها جوایز اصلی را درو کردند، بلکه نام محمدحسین مهدویان و سعید روستایی را بهعنوان چهرههای تأثیرگذار سینمای ایران تثبیت کردند. این دوره، جشنواره جوانها بود؛ جایی که سینمای اجتماعی واقعگرا به جریان غالب تبدیل شد.
در سالهای بعد، فیلمهایی چون «ماجرای نیمروز»، «تنگه ابوقریب» و «متری شیش و نیم» نشان دادند که فجر بیش از هر زمان دیگری به سینمای ملتهب اجتماعی گرایش دارد. با این حال، نادیده گرفته شدن جواد عزتی در چند دوره متوالی، به یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات این دهه تبدیل شد.
دهه ۹۰ با شرایط خاصی به پایان رسید؛ از رکوردشکنی «بیهمهچیز» در تعداد نامزدیها تا برگزاری محدود جشنواره در دوران کرونا. حذف هیأت انتخاب، کاهش فیلمها و تغییر شیوه داوری، نشان داد که فجر حتی در بحرانها نیز ناچار به تطبیق با شرایط جدید است.
مرور دهه چهارم جشنواره فیلم فجر نشان میدهد که این رویداد، با وجود تمام حاشیهها و چالشها، همچنان مهمترین میدان کشف استعدادهای تازه و نمایش جریانهای اصلی سینمای ایران باقی مانده است. دههای که با جنجال آغاز شد، با ظهور نسل جدید فیلمسازان ادامه یافت و ثابت کرد فجر، همچنان نقش تعیینکنندهای در شکلدهی سینمای معاصر ایران دارد.
منبع/ایرنا
محمدحسین مهدویان
سعید روستایی
قلاده های طلا ۱۳۹۰
دهلیز
عصبانی نیستم
رخ دیوانه
ایستاده در غبار
ابد و یک روز
ماجرای نیمروز
تنگه ابوقریب
متری شیش و نیم
بی همه چیز
جشنواره فجر