نقدهای فیلم بابیلون

• + کارگردانی

بابیلون فیلمی گستاخ، پرطمطراق و زمخت و دشوارمهار است؛ کمدی‌ای اپرایی که در آن آن‌قدر بدسلیقگی و جسارت کارگردانی هست که خوشایندانه، در عمل به ردیه‌ای بر درام‌های پرآوازه و متینی تبدیل می‌شود که این‌جور ستایش‌های نوستالژیک معمولاً از آن‌ها پیروی می‌کنند. فیلم کمی هم برای قدرت جمعیِ سینما روی پرده‌ی بزرگ حسرت می‌خورد، اما بیش از هر چیز با نگاه گزنده و عاری از احساسات‌گرایی‌اش شناخته می‌شود؛ چه در برخورد با شخصیت‌ها و چه با دنیای بی‌ثباتی که در آن زندگی می‌کنند.

• + موسیقی

موسیقی متنِ پرحجم و بی‌وقفه‌ی جاستین هرویتز فیلم را جلو می‌برد؛ فیلم بی‌شک اغلب برق از سر آدم می‌پراند و از نظر وسعت و ابعاد هم واقعاً چشمگیر است. این روزها چند وقت یک‌بار می‌توانیم صدها سیاهی‌لشکر واقعی، نه دیجیتالی، در فیلمی ببینیم؟ اما حتی وقتی شازل از عیش‌ونوش‌ها فاصله می‌گیرد و شخصیت‌های اصلی را به محوطه‌ی فیلم‌برداری استودیو می‌برد، یا در لحظه‌های صمیمی‌تر سعی می‌کند به آن‌ها نزدیک شود، همه‌چیز به یک کارتون نوستالژیکِ عظیم و پرسر‌وصدا، با حال‌وهوایی عجیب و زننده، می‌ماند.

• − فیلمنامه
• − ریتم

«بابیلون» هرقدر هم بی‌پروا و سرگرم‌کننده باشد، از خوش‌گذرانی‌های ماردی‌گرا هم بیشتر در لذت‌های خودش غرق است. البته، اصلِ ماجرا همین افراط است. مدت‌زمان فیلم هم حد و مرزها را می‌آزماید: سه ساعت و ۹ دقیقه، آن‌قدر طولانی که آدم را حسابی محتاج دستشویی می‌کند. بدتر اینکه بیشترِ نیمه‌ی اول فیلم صرف معرفی فضا و موقعیت می‌شود و خبری از داستان نیست. بااین‌همه، فکر می‌کنم دوستش دارم.

• + کارگردانی

«بابیلن» از آن نمایش‌های پرشور، پرهیاهو و بلندپروازانه‌ای است که هر دهه یک‌بار از راه می‌رسند و انگار یک‌سره می‌گویند: «بیشتر، باز هم بیشتر!» این فیلم شاید کارنامه‌ی چشمگیر شزل را به قله‌های تازه‌ای برساند، یا آن را تا قعر گودال‌های قیر لا بریا پایین بکشد. به هر حال، این فیلم‌ساز شایسته‌ی توجه است، چون تمام وجودش را پای ساختن معجونی دیوانه‌وار، زننده و گسترده گذاشته؛ اثری که جاه‌طلبی باشکوهش تقریباً با توانایی‌اش در به‌ثمررساندن آن برابری می‌کند.

• ± ریتم

جز نمایش قطعاتی که پرجنب‌وجوش می‌چرخند، چیز چندانی در فیلم نیست؛ شاید این قابل‌تحمل بود اگر دو ساعت اولش این‌قدر یکنواخت نبود و همه‌چیز با همان ریتم تند و یکنواخت پیش نمی‌رفت. این شتاب نفس‌گیر در ابتدا به داستان و برداشت شزل از افراطِ دیوانه‌وار آن دوران خدمت می‌کند، اما نبودِ هرگونه تغییر در ریتم خیلی زود فرساینده می‌شود. بعد از مدتی، تماشای فیلم واقعاً طاقت‌فرساست.

«بابیلون» فیلمی است که بلندپروازانه فکر می‌کند، هدف‌های بزرگی دارد و در مقیاسی عظیم عمل می‌کند، اما از نظر احساسی در حد متوسط می‌ماند. در نهایت هم به ما دستور می‌دهد به جادوی سینما اهمیت بدهیم؛ درحالی‌که این واکنش احساسیِ فرعی باید بی‌هیچ دستور صریحی در ما شکل بگیرد. بااین‌حال، تماشای ستاره‌های درجه‌یکی مثل پیت و رابی همیشه لذت‌بخش است و در ابعاد غول‌آسا و دیوانه‌وارِ «بابیلون» به‌عنوان یک فیلم رویدادی هم چیزی خنده‌دار هست.

• − شخصیت‌پردازی
• − فیلمنامه
• − ریتم

در «لا لا لند» (۲۰۱۶) ساخته‌ی دیمین شزل، به اما استون مکثی دلنشین می‌دهند تا غمگین‌ترین ترانه‌اش را بخواند؛ اما مارگو رابی فرصتی برای نفس‌کشیدن ندارد. بازی‌اش اغراق‌آمیز نیست، اما شخصیتی که برایش نوشته‌اند و ساخته‌وپرداخته‌اند، بی‌تردید اغراق‌آمیز است و او هم چاره‌ای ندارد جز اینکه همان‌طور بازی کند. بابل همین است: با شتابی دیوانه‌وار به هیچ‌جا نمی‌رسد.

اعتراف می‌کنم که بخش زیادی از «بابل» برایم مسحورکننده بود؛ حتی وقتی ــ شاید به‌خصوص وقتی ــ آن را ساده‌لوحانه، تحمیلی و گنگ می‌دیدم. شزل شاید در ویران‌کردن کارخانه رؤیاها زیادی شیفته‌ی شیطنت خودش شده باشد، اما از فیلم‌سازی که تا امروز به‌شکلی غیرمنتظره سربه‌راه بوده، این بی‌پروایی می‌تواند موجی خوشایند باشد؛ و گاهی هم فیلم واقعاً حسابی سرگرم‌کننده است.

این‌که بابل، فیلم تاریخیِ دیمین شزل درباره‌ی گذار هالیوود به سینمای ناطق را که لحظه‌ای از مهارت‌نمایی دست نمی‌کشد، «تلاشی عظیم برای ضربه‌زدن به میان‌مایگی» بنامیم، کم‌لطفی است؛ این همان تعبیری است که ستاره‌ی سینمای صامتِ با بازی برد پیت برای توصیف یکی از فیلم‌های خودش به کار می‌برد. بابل بهتر از این حرف‌هاست. اما جسارتِ این تلاش هنوز بیشتر از حاصل کار به چشم می‌آید.

• ± محتوا و پیام فیلم

این فیلم یادمان می‌اندازد که سینما بیش از صد سال است دارد می‌میرد و بعد، در پایان‌بندیِ دعاگونه‌ای که از شدت احساس دل آدم را می‌ترکاند و بلندپروازیِ کیهانیِ دوست‌داشتنی‌ای دارد، همین را مدرکی امیدبخش می‌گیرد برای اینکه سینما درواقع تا ابد زنده می‌ماند. فقط هیچ تصوری ندارد سینما چطور قرار است این کار را بکند یا اصلاً از اینجا به بعد به کجا می‌رود.