«هیچکس نخوابد»؛ مستندی ورزشی از صعود پیوسته نگار سماک‌نژاد به دماوند

مستند ورزشی، به‌ویژه در حوزه کوه‌نوردی و ورزش‌های استقامتی، بیشتر از آنکه صرفاً نمایش رکورد یا قهرمانی باشد، عرصه‌ای است برای نشان دادن نبرد انسان با حد توان جسم و روان. این آثار اغلب در نقطه‌ای شکل می‌گیرند که بدن ورزشکار، طبیعت ناپایدار و فشار تصمیم‌های اخلاقی و وجودی با هم تلاقی می‌کنند؛ جایی که پیروزی، شکست، ترس، دوستی و حتی مرگ در یک قاب حضور دارند. به همین دلیل، روایت در چنین مستندهایی معمولاً از دل تجربه واقعی می‌آید و تماشاگر را به تفکر درباره معنا، بقا و مسئولیت فردی سوق می‌دهد، نه فقط هیجان سطحی.

نمونه‌های شاخصی چون «Touching the Void» تجربه واقعی بقا در کوه‌های آند را بازسازی می‌کنند و نشان می‌دهند که کوه‌نوردی می‌تواند به تجربه‌ای مرزی میان زندگی و مرگ تبدیل شود؛ تجربه‌ای که حافظه و اخلاق انسان را دگرگون می‌کند. در «Meru» رابطه رفاقت و رقابت میان کوه‌نوردان و اهمیت اعتماد و همدلی برای فتح مسیرهای ناشناخته مورد توجه است. «Free Solo» با صعود بدون طناب الکس هانولد، پرسش‌های جدی درباره مرز شجاعت، وسواس و هزینه‌های روانی انتخاب‌های افراطی مطرح می‌کند. همچنین «The Dawn Wall» نشان می‌دهد که قهرمانی در این ژانر اغلب محصول صبر طولانی و تحمل شکست‌های پی‌درپی است.

مستندهای ورزشی به ویژه در حوزه کوه‌نوردی، با تمرکز بر واقعیت پرخطر میدان، بدن ورزشکار را به ابزاری برای بازخوانی مفاهیمی مثل اراده، ترس، مسئولیت و ارتباط انسان با طبیعت تبدیل می‌کنند. این آثار نه قهرمان را اسطوره می‌سازند و نه بی‌نقص نشان می‌دهند؛ بلکه تصویری انسانی و چندلایه از ورزشکار ارائه می‌کنند که ماندگاری‌شان را تضمین می‌کند.

«هیچکس نخوابد» ساخته سام کلانتری که در پلتفرم هاشور در حال اکران آنلاین است، نمونه‌ای از این مستندهاست. این فیلم درباره نگار سماک‌نژاد، نخستین زن ایرانی که به صورت پیوسته از چهار جبهه به قله دماوند صعود کرده، ساخته شده است. کلانتری با نمایش چهل ساعت صعود و فرود نگار و همراهانش، تلاش می‌کند از زاویه‌های مختلف به شخصیت و انگیزه‌های او نزدیک شود. بخشی از زندگی روزمره نگار و گفتگو با مادر و بهترین دوستش نیز در فیلم گنجانده شده تا شناخت مخاطب از سوژه افزایش یابد.

فیلم با سکانس انیمیشن و صدای نگار که متنی درباره شخصیت خود نوشته، شروع می‌شود و مقدمه‌ای جذاب برای ورود به داستان ارائه می‌دهد. با این حال، روایت به مستند تدوینی بدل می‌شود و بخش‌های مختلف صعود در لابه‌لای گفتگوها و زندگی روزمره او نمایش داده می‌شود. برخی چالش‌ها و ریسک‌های بالقوه نگار که می‌توانست فیلم را عمیق‌تر و چندلایه‌تر کند، به صورت کامل دیده نمی‌شوند و بیشتر تمرکز روی رخدادهای طبیعی مرتبط با صعود است.

به لحاظ فنی، فیلم از تصویربرداری، صدا، تدوین و کارگردانی حرفه‌ای برخوردار است، اما ارتباط مستقیم با شخصیت اصلی و ارائه درون‌مایه‌های روانی او می‌توانست پخته‌تر باشد. با وجود این، «هیچکس نخوابد» اثری خوش‌ساخت و ارزشمند برای علاقه‌مندان به ورزش، به‌ویژه دویدن و کوهنوردی است.

منبع/خبرگزاری مهر