-
در پی درگذشت بهرام بیضایی و مطرح شدن بحث حفظ و پاسداشت میراث این نویسنده و فیلمساز برجسته، پیشنهاد تازهای درباره یکی از مهمترین لوکیشنهای آثار او مطرح شده است؛ تبدیل عصارخانه تاریخی آران و بیدگل به موزهای اختصاصی برای بیضایی.
این عصارخانه که به دوره صفوی تعلق دارد و در محله پدری بهرام بیضایی واقع شده، سالمترین عصارخانه باقیمانده در محدوده فرهنگی کاشان به شمار میرود. اهمیت این بنا زمانی دوچندان میشود که بدانیم فیلم ماندگار «مرگ یزدگرد» در سال ۱۳۶۰ در همین مکان فیلمبرداری شده است.
جابر تواضعی، نویسنده و منتقد سینما و مؤلف کتاب «سر زدن به خانه پدری»، در گفتوگویی با ایرنا با اشاره به این موضوع تأکید کرد: با توجه به اینکه امکان انتقال پیکر بهرام بیضایی به ایران فراهم نشد، یکی از بهترین راهها برای ادای دین فرهنگی، تبدیل این عصارخانه به موزه آثار و اندیشههای اوست.
تواضعی با اشاره به نقش پررنگ «مکان» در آثار بیضایی گفت: فضا و جغرافیا در سینما و نمایشنامههای بیضایی فقط پسزمینه نیستند، بلکه بخشی از روایتاند. از این منظر، عصارخانه آران که هم لوکیشن اصلی «مرگ یزدگرد» بوده و هم در زادگاه پدری او قرار دارد، ظرفیت تبدیل شدن به یک مقصد مهم گردشگری فرهنگی و ادبی را دارد.
او همچنین توجه به میراث معماری و شهری را یکی از دغدغههای همیشگی بیضایی دانست و افزود: مفهوم «شهر بیحافظه» و نابودی خاطره جمعی، بارها در آثار او تکرار شده است؛ شهری که با تخریب کالبدش، روایت و هویت ساکنانش را نیز از میان میبرد.
این نویسنده با اشاره به مشکلات بیضایی در ساخت آثار سینماییاش گفت: فراتر از سانسور، یکی از موانع جدی او، یافتن فضاهای شهری مناسب برای روایتهایی بود که اغلب در زمان و مکان معاصر نمیگذشتند.
تواضعی که پایاننامه کارشناسی ارشد خود را با موضوع «بازنمایی شهر در سینمای بهرام بیضایی» نوشته، تأکید کرد: در فیلمهایی مانند «کلاغ»، «سگکشی» و نمایشنامه «چهارراه»، شهر به فضایی گسسته، ناپایدار و بیهویت تبدیل میشود؛ جایی که توسعه بیبرنامه، پیوند انسان با گذشتهاش را قطع کرده است.
او همچنین به نگاه پیشنگرانه بیضایی اشاره کرد و گفت: بیضایی در آثاری مانند «شاید وقتی دیگر» و «کلاغ» به مسائلی مثل آلودگی هوا پرداخته، در حالی که در زمان ساخت این فیلمها، چنین دغدغههایی هنوز به بحران عمومی تبدیل نشده بود.
به گفته تواضعی، همین نگاه باعث شده است که فیلمهایی چون «غریبه و مه»، «چریکه تارا» و «باشو غریبه کوچک» که در دل طبیعت میگذرند، فضایی زندهتر و روشنتر داشته باشند؛ در مقابل، شهر در آثار بیضایی اغلب تیره، ناهماهنگ و بیهویت تصویر میشود.
بهرام بیضایی، متولد پنجم دیماه ۱۳۱۷، نویسنده، نمایشنامهنویس، پژوهشگر و فیلمسازی صاحبسبک بود که اصالت خانوادگیاش به آران و بیدگل بازمیگردد. او پنجم دیماه ۱۴۰۴ در ۸۷ سالگی در آمریکا درگذشت.
بیضایی با بیش از ۷۰ عنوان کتاب، ۱۴ نمایش اجراشده و ساخت ۱۰ فیلم بلند سینمایی، یکی از تأثیرگذارترین چهرههای فرهنگ و هنر معاصر ایران به شمار میرود و بسیاری از صاحبنظران، فیلم و نمایشنامه «مرگ یزدگرد» را شاهکار او میدانند.
منبع: ایرنا
بهرام بیضایی
مرگ یزدگرد